Gezondheid22/10/2026 · 3 min
Het gesprek is nog maar net begonnen als het onderwerp zich aandient. Ik zit thuis met mijn zoontje van vier maanden. Normaal gesproken passen mijn ouders op, maar die zijn op vakantie. De kinderopvang zit vol. Dan maar een dag improviseren.
Voor mij is het één dag puzzelen. Maar voor veel werknemers duurt dat puzzelen maanden. Ze zorgen voor een zieke ouder, hebben geldzorgen of maken een moeilijke periode door en houden ondertussen hun werk overeind. Op het werk weet vaak niemand ervan. Ummenthun ziet het zelf ook vaak voorbijkomen. De uiteindelijke uitval ontstaat lang niet altijd alleen op de werkvloer, zegt ze. En er speelt vaak al een tijd van alles voordat het zichtbaar wordt.
Zin. in HR
Ummenthun houdt zich inmiddels zo’n negen jaar bezig met de ontwikkeling van teams en individuele medewerkers. Vanuit haar bedrijf Zin. in HR zoekt ze naar manieren om mensen eerder en laagdrempeliger stil te laten staan bij hun werk en ontwikkeling. Vanuit die gedachte ontwikkelde ze onlangs de Zin.spiratiekaarten.
Ze werkt veel in de zorg, de sector met het hoogste verzuim. In het eerste kwartaal van 2026 lag het daar op 8,2 procent, tegen 5,8 procent gemiddeld in Nederland, meldt het CBS. ‘Het is zo verdrietig hoeveel verzuim er is’, zegt Ummenthun. ‘En hoeveel ellende dat vooral geeft, voor iedereen.’
‘Een loopbaancoach komt meestal pas in beeld als iemand zegt: ik weet niet meer of ik hier op mijn plek zit’
In veel organisaties ziet ze hetzelfde patroon. ‘Ontwikkeling is georganiseerd als een brandweerkorps. Er komt pas actie als het vuur hoog oplaait. Dan ben je per definitie te laat.’ Met loopbaanvragen gaat het volgens haar net zo. ‘De loopbaancoach wordt meestal pas ingezet als iemand aangeeft niet meer op zijn of haar plek te zitten.’
Daarin zit een belangrijke verbinding tussen loopbaan en verzuim, vindt Ummenthun. Kleiner en laagdrempeliger, we zeiden het al eerder. Niet wachten tot iemand al maanden niet lekker op zijn plek zit, maar mensen veel vaker even laten stilstaan bij een paar eenvoudige vragen. Zit ik hier nog goed? Waar krijg ik energie van? Wat heb ik nodig? Past mijn werk nog bij mij?
Wie dat regelmatig doet, ziet signalen eerder. Misschien zijn andere taken nodig, wil iemand en zich ontwikkelen of kan er iets in het werk worden aangepast. Of blijkt een andere plek uiteindelijk beter te passen. ‘Daarmee voorkom je natuurlijk niet ieder verzuim’, weet Ummenthun. ‘Maar je kunt wel eerder signaleren en handelen, voordat iemand echt vastloopt.’
De organisatie als een tuin
Ummenthun spreekt liever van begeleiding in ontwikkeling met de metafoor van het hoveniersbedrijf. Een organisatie bepaalt dan samen wat voor tuin ze wil zijn en welke vaste elementen erin horen, ook voor ontwikkeling. Lang voordat er iets ‘verdort’. ‘Maak er een gewoonte van om regelmatig de peilstok erin te steken. Hoe voel ik me hier nog? Word ik hier blij van?’
Makkelijk is dat niet, weet ze. Veel mensen weten zelf nog niet precies wat er speelt. ‘Ze voelen onrust, duwen het weg en gaan door.’ Aan beide kanten bestaan bovendien aannames. Leidinggevenden vinden het lastig om een goede, concrete vraag te stellen en vallen terug op de vraag die altijd gesteld wordt: hoe is het met je? ‘Hoe groot is die vraag? Wie haar krijgt, klapt al snel dicht.’
‘Je moet echt kiezen om in kleine stapjes met ontwikkeling bezig te durven zijn’
Muntautomaat op de kermis
Inzicht ontstaat volgens Ummenthun eigenlijk nooit in één groot gesprek of met brede vragen. Ze vergelijkt het met de muntautomaat op de kermis, die met de schuivende plateaus. ‘Je gooit er een muntje in en blijft kijken. Je hebt er al tien in geduwd en ineens klettert de halve bak naar beneden.’
De Zin.spiratiekaarten moeten die muntjes zijn. Elke kaart bevat een korte vraag of opdracht om over na te denken, iets te doen of iets te durven. ‘Wanneer vliegt jouw werkdag voorbij?’, staat er op een kaart uit de loopbaanset. Of: ‘Welke droom van jezelf heb jij inmiddels “onrealistisch” genoemd?’
Ummenthun ziet de kaarten nadrukkelijk niet als oplossing voor verzuim, maar als hulpmiddel. Ze helpen mensen om eerder en vooral laagdrempeliger stil te staan bij hun werk en loopbaan, en maken het gesprek daarover makkelijker. Een re-integratiecoach bij een ziekenhuis merkte hoe dat werkt. Ze zag medewerkers die verzuimden regelmatig, zoals het hoort. ‘Maar op een gegeven moment weet je niet meer waar je het over moet hebben’, vertelt Ummenthun. Met de kaarten kregen die gesprekken weer diepgang. Nu wil de coach ze ook voor loopbaangesprekken gebruiken.
Een brein houdt niet van verandering
Het gaat er volgens Ummenthun om dat ontwikkeling een vaste plek krijgt, net als de vaste elementen in de tuin. ‘Je laat het niet aan het toeval over.’ Dat kan heel klein. Sterker nog, het advies van Ummenthun is om dat juist klein aan te pakken. ‘Kies elke week één vraag uit een set en let daar die week op, alleen of als team. Een team kan de eerste vijf minuten van een overleg gebruiken om in tweetallen te praten over waar je energie van krijgt. En een leidinggevende kan op vaste momenten een losse vraag stellen, in plaats van te wachten op het grote gesprek.’
Ze verwijst naar De kunst van Kaizen van Robert Maurer. Volgens dat boek houdt je brein niet van verandering en schiet het al snel in de weerstand. Maar zijn de stapjes klein genoeg, dan merkt je brein niet dat je aan het veranderen bent. ‘En dan gaat het ook niet dwarsliggen’.
