'Je hoeft niet ziek te zijn om beter te worden'

Van Nassau is coördinator bij Werken in Gelderland, zelfstandig ondernemer en auteur van het boek Werk en talent wendbaarder organiseren: Combibanen in de publieke sector. In 2023 studeerde hij af aan de Open Universiteit met onderzoek naar de invloed van jobcrafting op werkdruk, werkplezier en de houding van vijftigplussers ten opzichte van langer doorwerken. Voor LoopbaanPro spraken we met hem over de vraag hoe loopbaanperspectief kan bijdragen aan het voorkomen van verzuim. 

Sleutelen aan je baan

“Jobcrafting betekent voor mij: sleutelen aan je baan,” zegt Van Nassau. “Je kijkt welke kleine veranderingen je kunt aanbrengen, zodat het beter aansluit bij wie je bent, wat je kunt en wat je belangrijk vindt.” Het gaat dus niet meteen om een andere functie of werkgever. “Bij loopbaanvraagstukken denken we vaak onterecht snel in grote stappen: een andere functie, een andere werkgever, een opleiding.”

Een combibaan gaat een stap verder. “Bij jobcrafting blijf je binnen de grenzen van je bestaande baan. Bij een combibaan voeg je daar een andere baan of werkrol aan toe.” Twee verschillende concepten, zegt hij, maar met dezelfde onderliggende vraag: hoe laat je werk en talent beter op elkaar aansluiten?

Een link met verzuim, maar wel voorzichtig

Is er een direct verband tussen jobcrafting of combibanen en minder verzuim? “Ik zie een mogelijke verbinding, maar ik zou niet zeggen dat jobcrafting of combibanen automatisch tot minder verzuim leiden. Het zit voor mij vooral in de fit tussen persoon en werk. Worden kwaliteiten benut? Krijgt iemand energie van het werk? Is er ruimte om te ontwikkelen? En past het werk nog bij de levensfase waarin iemand zit?” Zijn eigen onderzoek liet positieve effecten zien op werkplezier en de beleving van werkdruk, “maar dat is iets anders dan aantonen dat jobcrafting verzuim voorkomt.”

Om goed te werken als preventiemiddel, moet jobcrafting vooral beginnen voordat er een probleem is. Klinkt logisch, maar het blijkt in de praktijk lastiger. “Wacht niet tot iemand overbelast is of zich heeft ziekgemeld.” Mensen veranderen, hun privéleven verandert, hun ambities verschuiven. Signalen zijn vaak al veel eerder zichtbaar dan een ziekmelding: iemand verveelt zich, ervaart weinig uitdaging, gebruikt zijn talenten onvoldoende of vraagt zich af wat de volgende stap in zijn loopbaan is. “Let vooral op een verandering in de verhouding tussen wat iemand geeft en wat het werk oplevert.”

Ook positieve signalen tellen mee, zoals een nieuwe interesse of een taak die opvallend veel energie geeft. “Dan is de vraag: kunnen we het werk daar meer op aanpassen?” Hij citeert graag Tinka van Vuuren: “Je hoeft niet ziek te zijn om beter te worden.” 

Kunnen, willen, mogen

Wie moet het initiatief nemen voor jobcrafting of een combibaan: de medewerker, de leidinggevende of HR? “Dat is vooral een en-en verhaal,” zegt Van Nassau. De medewerker moet zelf nadenken over wat hij nodig heeft. Maar je kunt niet verwachten dat iemand zijn baan aanpast als hij niet weet wat mogelijk is, of als daar geen ruimte voor wordt gegeven.

HR en management moeten daarom faciliteren, bijvoorbeeld met training in jobcrafting of ondersteuning bij het onderzoeken van een andere werkrol. “Kijk ook naar wat iemand in een andere baan leert en hoe beide werelden elkaar kunnen versterken.” De leidinggevende moet vooral ruimte geven, meedenken en afspraken maken. “Het gaat uiteindelijk om kunnen, willen en mogen. Maak het impliciete expliciet.” In veel organisaties bestaan al allerlei mogelijkheden, maar medewerkers weten vaak niet dat ze daar gebruik van kunnen maken. “Alleen zeggen dat iets mag, is niet genoeg.” 

Jongeren en loopbaanonzekerheid

Jonge werknemers hebben relatief vaak last van psychisch verzuim, wat regelmatig wordt gekoppeld aan loopbaanonzekerheid. Van Nassau nuanceert die aanname meteen: “Psychisch verzuim heeft meerdere mogelijke oorzaken, loopbaanonzekerheid kan daar één van zijn.”

Wat hij bij jongeren wel interessant vindt: ze zijn vaak nog volop aan het ontdekken wat ze kunnen, wat ze belangrijk vinden en waar ze energie van krijgen. Jobcrafting kan helpen om binnen de bestaande baan kleine aanpassingen te doen. Maar hij trekt het gesprek liever breder: “Geef jongeren ruimte om hun loopbaan te ontdekken.” Een tweede baan of tijdelijke werkrol kan daarbij helpen om iets uit te proberen zonder meteen afscheid te nemen van de huidige werkgever. 

Hij spreekt uit ervaring. Jarenlang combineerde hij zijn werk als HR-adviseur met zijn werk als zelfstandig loopbaanadviseur, twee rollen die elkaar versterkten. Ook nu is hij nog combibaner: zijn werk als coördinator bij Werken in Gelderland combineert hij met zijn eigen bedrijf en met zijn boek. “Dat is voor mij de kern van maatwerk: niet vooraf bepalen welke oplossing bij een bepaalde leeftijd hoort, maar onderzoeken wat deze persoon nodig heeft.”