Best practices29/05/2026 · 3 min
Die vraag stelde ik mezelf nadat iemand me vertelde over haar ervaringen met twee loopbaancoaches. Bij de ene liep ze vast toen ze haar eigen kwaliteiten moest benoemen. Bij de andere werd vooral duidelijk wat ze níét wilde, maar nog steeds niet wat ze dan wél wou.
Ik ken alleen haar kant van het verhaal, dus over die trajecten wil ik niet oordelen. Maar haar “ik weet het niet” zorgde duidelijk voor frustratie aan beide kanten van de tafel.
Vier dezelfde woorden kunnen namelijk iets totaal anders betekenen. Met welk soort niet-weten heb je als coach dan eigenlijk te maken?
1. Ik ken mezelf nog onvoldoende
Soms ontbreekt er zelfkennis. Wie vastloopt, heeft niet per se meer van dezelfde vraag nodig. Kijk liever naar wat er al zichtbaar is bij je coachee: waarvoor komen collega’s bij diegene? Wat gaat vanzelf? Welke feedback krijgt hij of zij steeds opnieuw?
Wat voor iemand vanzelfsprekend is, herkent hij zelf vaak niet als kwaliteit, laat staan dat hij het erkent.
2. Ik weet niet wat er mogelijk is
Soms zoeken we het antwoord ín de coachee, terwijl het referentiekader gewoon te klein is. Je overweegt alleen mogelijkheden die je kent of kunt bedenken. Dan helpt nóg meer introspectie niet. Dan moet de coachee dat kader verbreden: andere rollen, sectoren, werkvormen, combinaties en mensen leren kennen.
3. Ik zie te veel mogelijkheden
Het omgekeerde bestaat ook. Iemand kent zichzelf goed, maar ziet meerdere richtingen die allemaal passen. Dat zie ik vaak bij veelzijdige professionals. In mijn boek Én-Én schreef ik over de of-ofreflex: meerdere mogelijkheden kunnen naast elkaar kloppen. Alles tegelijk doen kan alleen niet. Tijd, geld en energie zijn begrensd.
Blijven vragen “Wat wil je écht?” verhoogt dan juist de druk, of jaagt sommige veelzijdige profielen bijna gillend je kantoor uit. Nog dieper graven werkt niet. Vraag liever: Waar wil je je nú aan verbinden? Kiezen betekent dat je ziet én accepteert wat je daarmee loslaat. En het besef dat een keuze geen vonnis is, helpt hierbij.
4. Ik weet het eigenlijk wel, maar…
Ik wil dit wel, maar financieel…
Maar wat als het mislukt?
Maar wat zullen anderen denken?
Bezwaren hoeven niet te verdwijnen, je zet ze gewoon náást het verlangen.
Seth Godin spreekt in zijn gesprek met Steven Bartlett in The Diary of a CEO over yes, but versus yes, and. Een interessant onderscheid: bezwaren hoeven niet te verdwijnen, je zet ze gewoon náást het verlangen. Ik wil dit én ik ben bang om zekerheid te verliezen.
Plots kunnen beide waar zijn, en dan ontstaat er spanning tussen wat iemand denkt, wil en doet. Je kunt die spanning bekijken door de bril van cognitieve dissonantie: het ongemak dat ontstaat wanneer overtuigingen, kennis of gedrag niet met elkaar stroken. Dan onderzoek je: wat is feit? Wat is angst? Wat is verwachting? Welk gedrag speelt mee?
De vraag is dan niet meer “Wat wil je?”, maar: Wat maakt het moeilijk om te handelen naar wat je al weet? En hoe pak je dat aan?
5. Ik kan het nog niet weten
Sommige antwoorden bestaan nog niet. Je kunt blijven nadenken of ondernemerschap bij je past, of een bepaalde functie je gelukkig maakt. Maar er zit een grens aan wat je vooraf kunt weten. Dan moet de werkelijkheid informatie leveren.
Praat met iemand. Loop een dag mee. Test een project. Probeer iets tijdelijk. Deel het op in kleine stapjes. Beweging hoeft niet groot te zijn. Actie wordt dan een manier om helderheid te creëren. Je hoofd levert scenario’s, de realiteit geeft je feedback waarmee je verder kunt.
Een snelle “ik weet het niet”-check
| Als je hoort… | Mogelijk ontbreekt… | Dan kun je… |
|---|---|---|
| Ik ken mezelf niet goed genoeg | Zelfkennis | Verdiepen |
| Ik weet niet wat er mogelijk is | Referentiekader | Verbreden |
| Er kan zoveel | Prioriteit/commitment | Helpen verbinden |
| Ik weet het wel, maar… | Ruimte voor gevolgen/blokkades | Belemmeringen onderzoeken |
| Ik kan het nog niet weten | Ervaring | Experimenteren |
Terugkijkend naar de coachee waarmee dit artikel begon: ik weet niet welk soort niet-weten bij haar speelde. Misschien moest ze verder zoeken, misschien verbreden, misschien net iets gaan ervaren. En dat is meteen het punt: vóór je naar antwoorden zoekt, moet je helder krijgen wat er eigenlijk speelt.
Dat spanningsveld houdt me bezig terwijl ik aan mijn tweede boek werk: wat gebeurt er tussen weten en daadwerkelijk bewegen? Zelf ervaar ik, als iemand die veel in haar hoofd zit, dat duidelijkheid, vertrouwen of zekerheid niet altijd vóór de eerste stap ontstaan. Soms ontstaan ze juist erdoor.
Als coach hoef je het antwoord niet in te vullen. Wel helpen herkennen wat iemand nodig heeft om tot zijn eigen antwoord te komen.
