‘Nee’ is zelden een antwoord waarmee het gesprek klaar is.
Heb je al een test gedaan? Met iemand gesproken? Zou het onderwijs iets voor je zijn? Ze zoeken overal mensen. Voor je het weet, sta je met een blokje kaas uit te leggen waarom je nog geen richting hebt.
Wat vragen we eigenlijk wanneer we vragen of iemand al weet wat hij wil?
Dat woordje ‘al’ verdient aandacht. Het veronderstelt een termijn. Kennelijk had het antwoord er inmiddels kunnen zijn. Wellicht moeten zijn. Wie heeft die termijn vastgesteld? Degene die zoekt? Zijn partner? De uitkeringsinstantie? Of wij, omdat over vier gesprekken het traject afloopt?
We zeggen dat ieder mens zijn eigen tempo heeft. Vervolgens plannen we een evaluatie.
Dat kan nodig zijn. Er moet inkomen komen. Een opdrachtgever wil weten wat de begeleiding oplevert. De cliënt wil zelf ook verder. Toch ontslaat die noodzaak ons niet van de vraag welk tempo we proberen te verhogen, en waarom.
Iemand zegt: ‘Ik weet het niet.’
Wij horen: er is werk aan de winkel.
Maar wat weten we dan? Dat iemand geen antwoord heeft. Meer nog niet. We weten niet of hij bang is, uitgeput, zorgvuldig, nieuwsgierig of voor het eerst van zijn leven weigert het antwoord te geven dat een ander graag hoort.
Toch ligt de volgende oefening soms al op tafel.
‘Wat houdt je tegen?’
Een bruikbare vraag, zodra je hebt vastgesteld dát iets iemand tegenhoudt. Tot die tijd is het een aanname met een vraagteken erachter. Er zou ook iets kunnen ontstaan waarvoor iemand nog geen woorden heeft. Of iemand ontdekt dat de richting die jarenlang vanzelfsprekend leek, vooral vanzelfsprekend was voor zijn omgeving.
Hoe onderzoek je dat als je bij ieder gesprek vooruitgang moet laten zien?
Ook ‘vooruitgang’ is zo’n woord waar we gemakkelijk overeenstemming over veronderstellen. Een afgerond profiel. Drie netwerkgesprekken. Een sollicitatie. Het zijn zichtbare resultaten. Maar iemand die voor het eerst zegt ‘die baan wil ik niet meer’, kan verder zijn dan iemand die keurig zijn vijf sollicitaties verstuurt.
Kunnen we dat onderbouwen? Ook tegenover degene die betaalt? Of waarderen we het vooral zolang de volgende stap snel volgt?
Natuurlijk kan zoeken ook uitstel worden. Een volgend inzicht kan dienen om een besluit te vermijden. Daar mag een begeleider stevig op doorvragen. Juist daarom moeten we zorgvuldig zijn: waaraan herkennen we het verschil tussen uitstellen en onderzoeken? Aan het gedrag van de cliënt, of aan ons eigen ongeduld?
Die vraag stelt ook iets aan onszelf bloot. Wij verdienen ons geld met mensen verder helpen. Het is prettig als er beweging komt. Het bevestigt dat onze begeleiding werkt.
En als iemand het na zes gesprekken nog steeds niet weet? Kunnen we dan nieuwsgierig blijven? Durven we onze aanpak te onderzoeken voordat we zijn bereidheid onderzoeken?
‘Weet je al wat je wilt?’ vraagt om een antwoord van de ander. ‘Waarom vind ik dat je het nu moet weten?’ vraagt iets van ons.
Meer lezen?







