Waarom plannen we twee weken vakantie beter dan veertig jaar werk?

Toevalligheden in een loopbaan zijn ‘normaler’ dan een uitgestippeld plan. Een cliënt wordt bijvoorbeeld gebeld door een recruiter of een leidinggevende ziet een kans. Pas wanneer een baan niet meer lekker voelt, stellen mensen zichzelf de vraag die misschien veel eerder had mogen komen: wil ik dit eigenlijk nog wel?

We denken veel na over werk

Dat mensen hun loopbaan niet actief plannen, betekent niet dat ze er nooit over nadenken. Integendeel. Uit onderzoek blijkt dat veel werknemers regelmatig twijfelen over hun werk, hun ontwikkeling of hun toekomst. Alleen blijft die reflectie vaak hangen in losse gedachten en vragen gaan niet zo snel over in een concrete richting. 

Gedragspsychologen kennen er zelfs een naam voor: status quo bias. Mensen hebben van nature de neiging om de huidige situatie te verkiezen boven verandering, zelfs als die verandering voordelen kan opleveren. Zolang het werk ‘goed genoeg’ voelt, stellen we fundamentele loopbaanvragen uit. Pas wanneer er iets gebeurt – een reorganisatie, een conflict of een burn-out – komen die vragen alsnog op tafel. 

Vakantie versus loopbaan

Volgens hoogleraar Strategisch Human Resource Management Beatrice van der Heijden is een bewuste reflectie belangrijk om duurzaam inzetbaar te blijven. Regelmatig even afstand nemen helpt je om patronen te herkennen en ook op tijd bij te sturen. Hoor je ‘m ook? De vakantieperiode is dus een uitermate geschikt moment om een overzicht te maken.  

Maar… natuurlijk plan je een loopbaan niet zoals een vakantie. Een vakantie heeft een begin- en eindpunt en een loopbaan niet. Niemand weet hoe het werk er over tien jaar uitziet, laat staan welke ambities hij of zij dan heeft. Misschien krijg je kinderen, verhuis je, ontdek je een nieuw vakgebied of bestaat je huidige functie straks niet eens meer. Een loopbaan volledig plannen is dus niet alleen onmogelijk, maar misschien ook helemaal niet wenselijk. Maar regelmatig bewust stilstaan bij de richting waarin je beweegt is dat wel. 

Jongeren geven daarbij steeds vaker het goede voorbeeld. Zo blijkt uit onderzoek van Intermediair dit jaar dat jongeren duidelijke grenzen stellen, maar niet stilzitten. 57% van de jongeren staat open voor omscholing en ze zijn vaker bereid een nieuwe richting in te slaan.

Achteruit plannen werkt verrassend goed

De bekende vraag waar zie je jezelf over vijf jaar zorgt er niet plotseling voor dat een cliënt het licht ziet en weet waar hij naartoe kan werken. Ook tijdens de vakantie niet. Een werkvorm die wel goed past, is het omgekeerde stappenplan.

Vraag een cliënt niet waar hij of zij vandaag staat, maar waar diegene uiteindelijk wil uitkomen. En doe dat in termen van werk, dus niet in termen van functie. Hoe ziet een ideale werkweek eruit? Welke talenten worden benut? Waar haalt iemand energie uit? Werk vervolgens stap voor stap terug naar vandaag.

Welke ervaring is daarvoor nodig? Welke keuze gaat daaraan vooraf? En wat zou morgen al kunnen?

Het interessante is dat de eerste stap aan het einde van de oefening vaak best klein blijkt. Denk aan een gesprek met een leidinggevende of een project buiten de eigen afdeling. Natuurlijk hoef je jouw cliënt niet te adviseren om eens een compleet carrièreplan op dat strandbedje uit te werken. Wel kun je de hersenen aan het werk zetten door een eenvoudige vraag te stellen: 

“Je hebt waarschijnlijk veel tijd besteed aan het plannen van je vakantie. Wanneer heb je voor het laatst net zo bewust nagedacht over je loopbaan?”

Die vraag levert waarschijnlijk meer op dan het directe antwoord alleen. 

Een fijne zomer! 

Meer lezen?

• 5 x LinkedIn-tips om jouw cliënt nog sneller aan een passende baan te helpen