Arbeidsmarkt26/01/2026 · 3 min
Wat volgde was een intensief gesprek waarin Van Dooren, die al twintig jaar met het onderwerp bezig is, een aantal fundamentele kanttekeningen plaatste bij de manier waarop we in Nederland naar arbeid en de arbeidsmarkt kijken. Kanttekeningen die het debat naar een dieper niveau tillen en vragen oproepen die pijnlijk zijn, maar noodzakelijk. Dat doet ze in gesprek met Geert-Jan Waasdorp, oprichter & directeur arbeidsmarkt Intelligence Group.
Dit artikel is gebaseerd op een gesprek tussen Geert-Jan Waasdorp en Sanne van Dooren naar aanleiding van het Intelligence Group-rapport ‘De Nederlandse arbeidsmarkt als werkplek voor mannen en vrouwen’. Sanne van Dooren is eigenaar van Avenue11 en senior adviseur werving & selectie bij Rieken & Oomen.
Het begint bij de definitie van werk
“Een van de grootste uitdagingen waar Nederland op de arbeidsmarkt voor staat is niet alleen sociaal, maar vooral economisch,” stelt Van Dooren. “We maken voortdurend onderscheid tussen betaald werk en zorg en doen alsof zorg geen werk is. Maar werk is elke menselijke inspanning die individueel en collectief functioneren mogelijk maakt. Betaald werk en reproductieve arbeid zijn gelijkwaardige vormen van arbeid. Alleen kijken we er nu niet zo naar. Terwijl het ooit berekend is op een sector van 215 miljard euro, 25% van het BBP.”
Ook vindt Van Dooren dat we het verschil tussen mannen en vrouwen op de arbeidsmarkt vooral een vrouwenprobleem maken. Dat ziet ze nog steeds terug, ook in dit rapport. Terwijl het een systeemprobleem is dat iedereen raakt. “Ja, we hebben het over mannen, maar niet genoeg. Zo werkt bijvoorbeeld het kostwinnersmodel, dat uitgaat van één persoon die voor het grootste deel in onderhoud voorziet, niet goed. Ook mannen worden daar doodongelukkig van. Is de man geen kostwinner? Dan zien we hem vaak ook nog als zwakkeling.”
De man krijgt daardoor ook te weinig ruimte om te zorgen. Voor anderen, maar ook voor zichzelf. “Waar vrouwen niet serieus worden genomen op bijvoorbeeld economisch vlak en de arbeidsmarkt, geldt dat voor mannen op het gebied van zorg. Dat maakt het een probleem van ons allemaal,” concludeert Van Dooren.
“In het gemiddelde gemeentebeleid staat niks over arbeidsmarktbeleid”
Een ander belangrijk punt ziet Van Dooren terug tijdens haar werk in Limburg. Arbeidsmarktbeleid wordt gemaakt op regionaal en gemeentelijk niveau. Maar er is maar weinig data beschikbaar op provinciaal of gemeentelijk niveau over de positie van vrouwen op de regionale arbeidsmarkt. Wat ze vond was schrijnend:
- Het verzuim onder vrouwen in Limburg is twee keer zo hoog als het gemiddelde in Nederland.
- De doorstroom naar seniorposities is zwaar beneden Nederlands niveau.
- De doorstroom naar bestuurlijke en toezichthoudende functies is 15%.
- Ondernemerschap is 30%, ten opzichte van een gemiddelde van 36% in Nederland.
- Het aantal vrouwen in voltijdsbanen is ver beneden het Nederlands niveau.
“Ik ben met de cijfers naar de provincie gegaan en zei: hier moeten we iets mee, want we laten met het oog op vergrijzing en arbeidsmarktkrapte een enorme bak aan potentieel liggen. In het gemiddelde gemeentebeleid staat niks over arbeidsmarktbeleid,” constateert Sanne. “Dat is zorgelijk.”
Een ander gemis in het huidige denken: we kijken naar hoe iemand gekwalificeerd is, niet naar wat iemand kan. “Er zou een verschuiving moeten plaatsvinden naar een skills-benadering,” stelt Van Dooren. “Reproductieve arbeid geeft je vaardigheden: organiseren, plannen, conflictoplossing, multitasking, maar die worden nergens erkend of gewaardeerd in een arbeidsmarktcontext.” Die skills-benadering zouden we bovendien economisch moeten drukken en integreren in arbeidsmarktbeleid.
Is onbewuste bekwaamheid het probleem?
Waarom is dit zo moeilijk te veranderen? “Het is vaak onbewuste onbekwaamheid,” verklaart Van Dooren. “Als jij gewoon naar kantoor gaat en je hebt nooit gezorgd, of je hebt nooit last gehad van seksisme, dan zie je het niet.” Ze trekt de parallel met de campagne ‘Wij eisen de nacht op’, waar mannen en vrouwen opeens met elkaar gingen praten en vrouwen vertelden hoe ze over straat liepen. Denk aan de sleutelbossen in hun hand, nadenkend over welke route te nemen. “Mannen waren zich daar totaal niet bewust van.”
Dat is ongeveer wat er ook gebeurt met dit onderwerp. “Mensen die in ‘machtsposities’ zitten, vaak hoogopgeleid, met twee voltijd werkende partners, zonder notie van hoe het voor 95% van de werkende populatie is, zien het probleem niet. Het zijn cultuuromslagen. Helder water stroomt van boven, maar modder ook.”
Van goedbedoelde convenanten naar daadkracht
Wat te doen? Van Dooren is stellig: “Dit is geen sociaal probleem. Dit is sociaal én economisch. Er moeten mensen opstaan die zeggen: dit gaat zo niet langer. We kunnen kinderen ‘s middags niet naar huis sturen voor een lunch, waar er iemand thuis moet zijn, en tegelijkertijd roepen over arbeidsmarktkrapte. De infrastructuur moet veranderen.”
Ondertussen worden beslissingen daarover steeds uitgesteld. “Universele kinderopvang? Doorgeschoven naar 2029. Loontransparantie? Geparkeerd tot 2027. Mantelzorg? Hetzelfde verhaal. Zo gaan we er nooit komen.”
Nederland is bedreven in praatclubjes en goedbedoelde convenanten, vindt Van Dooren. In 2004 werd al gesproken over vrouwen aan de top en over quota’s. “Alle CEO’s gingen op de eerste rij zitten klappen hoe belangrijk ze het vonden, om vervolgens lekker iets anders te doen,” zegt ook Waasdorp. “Daar zijn we in Nederland behoorlijk goed in geworden.”
Quota’s worden vaak afgewezen, maar in landen waar ze zijn ingevoerd, hebben ze wel degelijk zoden aan de dijk gezet. “Natuurlijk kunnen we voorbeelden vinden waar het niet werkte,” erkent Waasdorp. “Maar het punt is dat er verandering in gang wordt gezet.”
Anders kijken naar de waarde van werk
Wat het gesprek tussen Van Dooren en Waasdorp vooral duidelijk maakt: we hebben in Nederland fundamentele blinde vlekken in hoe we naar arbeid kijken. Zolang we reproductieve arbeid niet erkennen als werk, zolang we het als een vrouwenprobleem in plaats van een systeemprobleem zien, zolang we beleid maken zonder data en zonder oog voor wie er aan tafel zitten, komen we er niet.
We moeten anders kijken naar wat werk is, wat waarde heeft en hoe we dat kunnen faciliteren voor man en vrouw om een volwaardig leven te kunnen leiden waarin ruimte is voor zowel betaald werk als voor zorg.
