Gezondheid02/03/2026 · 3 min
Belangrijk om voorop te stellen: overprikkeling is niet voor iedereen hetzelfde. Mensen met een hersenaandoening kunnen alledaagse prikkels zo hard binnenkrijgen dat het hun dagelijks functioneren ernstig beperkt. Dat is iets anders dan de overprikkeling die veel mensen beschrijven na een volle werkdag, al kan ook die uiteindelijk leiden tot overspanning of burn-out. Maar beide varianten hebben gemeen: de beleving is vaak onzichtbaar.
Suzanne Nieuwenhuijs is TEDx-spreker en trainer, gespecialiseerd in hoogsensitiviteit en prikkels op de werkvloer. Ze helpt organisaties en teams om overprikkeling te verminderen en productiever en energieker samen te werken in prikkelrijke werkomgevingen. Ze is als docent verbonden aan RINO Amsterdam (opleider voor GGZ-professionals). Suzanne won de Young Talent Award van NOBTRA en verscheen eerder in onder andere het Financieele Dagblad, Intermediair en diverse HR-vakbladen.
Overprikkeling: wat bedoelen we daar eigenlijk mee?
De Hersenstichting omschrijft overprikkeling als een situatie waarin prikkels niet goed worden verwerkt: je ervaart dan meer prikkels dan normaal, of het kost meer moeite om prikkels te verwerken. Die definitie geldt zowel voor mensen met als zonder een hersenaandoening. Overprikkeling ziet er bij iedereen anders uit. Denk aan signalen als:
- een vol hoofd
- moeite met concentreren
- sneller geïrriteerd of emotioneel
- continu ‘aan’ staan
- hoofdpijn, gespannen schouders
- intense vermoeidheid
- meer fouten maken
Belangrijke informatie voor de ‘jobfit’
Loopbaanvragen gaan zelden alleen over passende functies, maar ook over omstandigheden waarin iemand optimaal kan functioneren zonder leeg te lopen. Als iemand zelf aangeeft geregeld overprikkeld te raken in het werk, is dat belangrijke informatie voor de ‘jobfit’. Het is een factor die meeweegt in keuzes en aanpassingen, bijvoorbeeld:
- Taken en werkritme: veel schakelen vs. dieptewerk; veel ad hoc vs. planbaar werk
- Samenwerken: hoeveel afstemming, hoeveel overleg, hoeveel ‘sociale ruis’
- Werkomgeving: open werkvloer of juist rust, hybride ritme, herstelmomenten, bereikbaarheid
Je hele loopbaan omgooien is vaak niet nodig; de huidige job prikkelvriendelijker maken, geeft mensen al lucht. Maar om daarin goed mee te kunnen denken, moet je als loopbaanprofessional eerst snappen wát iemand precies bedoelt met overprikkeling. Daar biedt het project ‘Hersenschimmen’ uitkomst.
Hersenschimmen: overprikkeling in beeld
De Universiteit Utrecht en de Hersenstichting onderzoeken in het project Hersenschimmen: Praten over Prikkels of generatieve AI kan helpen om de beleving van overprikkeling zichtbaar te maken, met als oorspronkelijk doel de communicatie met naasten en betrokken zorgverleners makkelijker en prettiger te maken.
Deelnemers beantwoorden online een aantal vragen over zichzelf en omschrijven in hun eigen woorden hoe overprikkeling voor hen voelt of eruitziet. AI maakt vervolgens op grond van die omschrijving (prompt) een beeld, dat als gespreksstarter kan dienen. Het is geen diagnose-instrument maar bedoeld voor de gevallen waarin iemand zegt: “Ik raak geregeld overprikkeld, maar ik kan het zo lastig uitleggen.”
AI geeft cliënt extra inzichten
Wat mij betreft leent dit zich ook voor de werkvloer, bijvoorbeeld in gesprekken met een leidinggevende, in een team of in een loopbaantraject. Daarom ging ik hierover in gesprek met dr. Mark Bos, gespecialiseerd in wetenschapscommunicatie (Universiteit Utrecht) en verbonden aan dit project. Volgens Mark kan beeld zo’n verschil maken omdat:
- beelden sneller aandacht trekken dan tekst
- informatie beter wordt verwerkt en onthouden als het aan beeld gekoppeld is
- beelden vaak emoties oproepen, waardoor mensen sneller in gesprek komen
En nog iets belangrijks: AI hoeft niet het perfecte beeld te genereren. Juist praten over wat er wel en niet klopt aan het beeld, kan iemand extra inzicht geven. En dat maakt het een bruikbaar startpunt voor verdieping en de vertaalslag naar werk.
Overprikkeling in beeld gebracht met generatieve AI (Project Hersenschimmen – Praten over Prikkels)
Hoe pas je dit toe als loopbaanprofessional?
Het beeld is dus een gespreksstarter: van klacht, naar inzicht, naar keuzes voor werk en loopbaan. Nadat iemand zijn beelden heeft toegelicht, kan je iemand helpen om een verdieping aan te brengen met vragen als:
- Wanneer heb je het meest last van overprikkeling?
- Welke prikkels wegen het zwaarst (bijvoorbeeld geluid, beeld, sociale druk, tempo, onderbrekingen)?
- Wat merk je in hoofd, je lijf en je gedrag als je overprikkeld bent?
Daarna maak je de vertaalslag naar werk en loopbaan. Bijvoorbeeld met vragen als:
- Welke taken passen bij jouw ideale prikkel-dosering?
- Welke manier van samenwerken helpt jou om efficiënt en energiek te werken?
- Welke werkomgeving is voor jou prikkelvriendelijker (en wat kun je daarin beïnvloeden)?
- Wat kun je aanpassen in je huidige werk, voordat je concludeert dat je echt van baan moet veranderen?
- En als het gesprek met de werkgever nodig is: wat heb je dan concreet te vragen of af te spreken?
