Diversiteit & inclusiviteit08/01/2026 · 3 min
Op papier is een inclusieve werkvloer een vanzelfsprekend doel: iedereen moet mee kunnen doen, ongeacht achtergrond, breinvariatie of persoonlijke kenmerken. Geluid en zintuiglijke prikkels zijn daarmee een belangrijke factor in hoe mensen hun werk ervaren en of ze echt kunnen bijdragen. De recent gepubliceerde handreiking Hoe ‘hoort’ het op de werkvloer gaat in op één van die vaak over het hoofd geziene thema’s: geluid en zintuiglijke prikkels.
‘Dan vraag je toch gewoon of iemand wat zachter praat?’
Geluid lijkt op het eerste gezicht iets alledaags. ‘Dan vraag je toch gewoon of iemand wat zachter praat?’ In de praktijk werkt het zelden zo eenvoudig. Geluid is vaak het resultaat van collectief gedrag: gesprekken, overlegmomenten, looproutes, telefoons, apparatuur. Niemand is individueel de veroorzaker, maar samen ontstaat een omgeving die voor sommigen uitputtend is.
Voor sommigen is dat effect sterker dan voor anderen. Denk aan mensen met een anders werkend brein, bijvoorbeeld bij sensorische overgevoeligheid, tinnitus of neurologische variatie. Geluid kan hier het verschil zijn tussen meedoen of afhaken. Wat voor de één achtergrondruis is, kost de ander voortdurend energie. Dat maakt geluid tot een serieuze barrière voor concentratie, productiviteit en welbevinden.
Geluid is een vitaliteitsvraagstuk
Traditioneel ligt de aandacht voor geluid op werkplekken vooral bij het voorkomen van gehoorschade bij harde geluiden, vaak relevant in industrie, bouw of productie. De Arbowet stelt een grens van 80 decibel (dB) over een werkdag als norm voor schadelijk geluid. Maar wat vaak onderbelicht blijft, is dat geluid ver onder die norm óók negatieve effecten kan hebben, zeker als het langdurig aanwezig is.
In kantoren, scholen, ziekenhuizen en zorginstellingen, plekken waar veel communicatie plaatsvindt, blijkt geluid een belangrijke energievreter. Onderzoek laat zien dat dit samenhangt met hogere stress, lagere productiviteit en verminderde werkprestaties, zelfs wanneer formeel aan alle geluidsnormen wordt voldaan. Geluid is daarmee nadrukkelijk ook een vitaliteitsvraagstuk.
Hoe hoort het eigenlijk?
Tegen deze achtergrond verscheen de handreiking Hoe ‘hoort’ het op de werkvloer, ontwikkeld binnen het programma Zet alle hersenen aan het werk. De handreiking richt zich expliciet op geluid en zintuiglijke prikkels als vaak onderschatte barrière op de werkvloer.
Het programma combineerde literatuuronderzoek met praktijkcases bij negen werkgevers in drie sectoren: industrie, zorg en onderwijs. Met vragenlijsten, geluidsmetingen en teamsessies werd onderzocht hoe hinderlijk geluid ontstaat, wordt ervaren en kan worden aangepakt.
Zintuigelijke prikkels en sociale routines
De uitkomst: deze problematiek is vooral sociaal en interactief. Geluid ontstaat vaak door gedrag van mensen, denk aan gesprekken, overleg en lopen. En dat betekent ook dat oplossingen niet alleen in decibellen of akoestische panelen zitten.
Werkafspraken over bellen, rustig overleg, strategisch plaatsen van apparatuur, gebruik van akoestische panelen of zelfs het afsluiten van ruimten voor specifieke activiteiten. Zintuiglijke prikkels en sociale routines samen kunnen dus een barrière vormen.
Aandacht voor gehoorverlies en leefwereld
De handreiking besteedt daarnaast expliciet aandacht aan de groeiende groep werkenden met gehoorverlies. Inmiddels heeft circa 10 procent van de beroepsbevolking een gehoorverlies van meer dan 25 dB, een aandeel dat met vergrijzing en langere loopbanen verder toeneemt.
Voor deze groep is hinderlijk geluid extra belastend. Taalverwerking kost meer moeite, concentratie raakt sneller uitgeput en de kans op stressgerelateerde klachten neemt toe. Het rapport pleit daarom voor vroegtijdige signalering, bijvoorbeeld via gehoortesten, gesprekken met de bedrijfsarts en open communicatie over geluidsbeleving op de werkvloer.
Concreet aan de slag met geluid
Met eenvoudige oplossingen maak je al een hoop verschil. Richt werkplekken anders in, maak gerichte afspraken over telefoongesprekken en overleg en betrek medewerkers bij de creatie van stille zones. Die collectieve aanpak blijkt bovendien een positieve dynamiek te creëren en zorgt voor erkenning van elkaars ervaringen.
Door geluid en gehoor ook als vitaliteitsvraagstuk te behandelen, verbreedt het programma onze blik op wat inclusieve werkplekken kunnen zijn.
Wat Hoe hoort het op de werkvloer? laat zien raakt in die zin aan een bredere realiteit: veel barrières in een werkomgeving zijn klein en sociaal ingebed. Geluid als energievreter is een metafoor voor allerlei andere onzichtbare obstakels die werkstress, uitval en onvermogen tot concentratie veroorzaken.
Door geluid en gehoor ook als vitaliteitsvraagstuk te behandelen, verbreedt het programma onze blik op wat inclusieve werkplekken kunnen zijn. Ook werkvragen gaan daarmee niet altijd over keuzes of ambitie. Onbesproken omstandigheden als deze kunnen medewerkers uitputten. Heb je daar geen oog voor? Dan zoek je oplossingen in de verkeerde hoek.
Drie inzichten die we indirect uit de handleiding kunnen halen voor de toepassing in gesprekken over werk:
1. Let op signalen van structurele, maar moeilijk benoembare barrières
Veel werkproblemen ontstaan logischerwijs niet door één duidelijke oorzaak. Vertelt een cliënt over vermoeidheid of concentratieverlies? Denk dan ook aan de werkomgeving en de prikkels die daarbij horen om samen te kijken waar het patroon van ‘niet meer mee kunnen draaien’ is ontstaan.
2. Verleg de focus van ‘passen in de organisatie’ naar ‘kunnen functioneren in het systeem’
Dat gevoel van ‘niet meer mee kunnen draaien’ hoeft daarbij ook niet altijd een probleem van de organisatie of het type werk te zijn. Onderzoek samen hoe ruimtes, routines en informele regels een cliënt ondersteunen of belemmeren. Een zoektocht naar ander werk is zonde op het moment dat iemand in het huidige werk al eenvoudige aanpassen kan doen om de (geluid)prikkels draaglijker te maken.
3. Maak beleving bespreekbaar
Geluid is een goed voorbeeld van iets wat moeilijk te meten is in impact, maar wel sterk wordt ervaren. Wanneer iemand moeite heeft om onder woorden te brengen wat er schuurt, kan het helpen om ervaringen serieus te nemen. Wat hoor, zie of merk je letterlijk om je heen als je concentratieverlies hebt?
